Często, kiedy stajemy przed problemem, skupiamy się na jego powierzchownych aspektach. Zastanawiamy się, jak go rozwiązać tu i teraz, ale rzadko kiedy pytamy: Dlaczego ten problem w ogóle się pojawił? Jeszcze rzadziej drążymy dalej, dochodząc do sedna sprawy. A przecież to właśnie pierwotna przyczyna decyduje o tym, czy dany problem będzie powracał, czy rzeczywiście zostanie rozwiązany.
Metoda docierania do źródła problemów poprzez zadawanie otwartych pytań ma swoje korzenie w japońskiej filozofii zarządzania. Jednym z jej pionierów był Sakichi Toyoda, wynalazca i przedsiębiorca, którego innowacyjne podejście przyczyniło się do stworzenia koncernu Toyota. Toyoda zrozumiał, że klucz do efektywności i rozwoju tkwi w umiejętnym zadawaniu pytań. Stworzył metodę, która w swojej prostocie okazała się rewolucyjna – 5 Why, czyli „5 razy dlaczego”.
Założenie tej techniki jest proste, ale jej siła tkwi w konsekwencji. Polega na zadawaniu pytania „dlaczego?” tak długo, aż dotrzemy do rzeczywistej, pierwotnej przyczyny danego zjawiska. Na przykład, jeśli ktoś mówi: „Nie potrafię się skupić na pracy”, zamiast szukać doraźnych rozwiązań typu zmiana otoczenia czy lepsza organizacja czasu, warto zapytać: „Dlaczego?” Może odpowiedź brzmi: „Bo jestem zmęczony”. Ale na tym nie kończymy – pytamy dalej: „Dlaczego jesteś zmęczony?” Może dlatego, że „Śpię tylko 5 godzin dziennie”. Kolejne „dlaczego?” może prowadzić do wniosku, że „Zasypiam późno, bo spędzam wieczory na telefonie”. A następne? „Bo to jedyny moment w ciągu dnia, kiedy mam czas dla siebie”. I nagle okazuje się, że problem nie leży w braku koncentracji, lecz w braku przestrzeni na regenerację i odpoczynek.
Metoda ta jest niezwykle przydatna nie tylko w biznesie, gdzie pomaga eliminować błędy w procesach, ale również w psychologii i rozwoju osobistym. Często w terapii czy coachingowych procesach pojawia się schemat podobny do 5 Why. Kiedy ktoś mówi: „Nie mogę zaufać ludziom”, zadawanie kolejnych pytań może ujawnić głęboko zakorzenione schematy, doświadczenia z dzieciństwa czy wewnętrzne przekonania, które wpływają na codzienne relacje.
Sztuka zadawania właściwych pytań to umiejętność, którą można rozwijać. Otwarte pytania, które nie sugerują odpowiedzi, pozwalają na autentyczną refleksję. Zamiast pytać: „Czy masz problem z pewnością siebie?”, warto zapytać: „Co sprawia, że czujesz się niepewnie w danej sytuacji?” To zupełnie inna dynamika rozmowy.
W świecie, w którym łatwo sięgać po szybkie odpowiedzi i gotowe rozwiązania, warto czasem zatrzymać się i zapytać: „Dlaczego?” A potem jeszcze raz. I jeszcze raz. Bo to właśnie w tych głębszych warstwach kryją się kluczowe odpowiedzi.
