Opowieści. Przechodzą z pokolenia na pokolenie. Budują nowych, zaglądają do starych, zabierają teraźniejszych do przeżycia wstecz. Nie zawsze kompletne. Nieoczywiste. Jedno życie sięga daleko poza własny czas. Pamięć opowieści przechodzi z jednych przez drugich. Doświadczają następni. W Prawieku i innych czasach czas przestaje być jeden. Tokarczuk rozdziela go pomiędzy ludzi, miejsca, rzeczy, zdarzenia. Prawiek trwa, […]
WEWNĘTRZNA DYNAMIKA
Mówi się, że czasy są dynamiczne. Zdanie wraca z taką regularnością, że dynamika zaczyna wyglądać nie na cechę konkretnego momentu, lecz na stały składnik każdej teraźniejszości. Dynamiczne były lata dziewięćdziesiąte. Dynamiczna była pierwsza dekada nowego wieku. Potem przyszły kryzysy, wojny, migracje, kolejne technologie. Każdy okres znajduje własne dowody na to, że właśnie teraz rzeczywistość przyspieszyła […]
JEDEN ROZDZIAŁ
W 2014 roku na obrzeżach Oslo posadzono tysiąc świerków. Za dziewięćdziesiąt kilka lat ich drewno stanie się papierem. Na tym papierze zostaną wydrukowane książki, które już istnieją. Projekt Future Library (Framtidsbiblioteket) zainicjowała w 2014 roku szkocka artystka Katie Paterson. Co roku jeden zaproszony pisarz przekazuje organizatorom niepublikowany rękopis. Tekst zostaje zamknięty w archiwum. Nie można […]
ŚLADY PAMIĘCI
Każdy z nas buduje własną opowieść. To ona nadaje sens chaotycznym wydarzeniom. Nie składamy się przecież z samych faktów, ale z tego, jak je pamiętamy. Psycholog Dan McAdams nazwał to tożsamością narracyjną. Zwrócił uwagę, że człowiek przez całe życie porządkuje doświadczenia w historię, która tłumaczy mu, kim jest. To nie pamięć wydarzeń buduje tożsamość, lecz […]
ŻYCIE JAKO EKSPERYMENT
Są książki, które przynoszą gotowe odpowiedzi, i takie, które uczą nas zadawać pytania. Istnieją jednak dzieła idące o krok dalej – domagają się, by sprawdzić, czy zapisane w nich idee potrafią przetrwać zderzenie z rzeczywistością. W tę rzadką kategorię wpisuje się Walden, czyli życie w lesie Henry’ego Davida Thoreau. Łatwo sprowadzić tę opowieść do romantycznego […]
KOMENTARZ DO RZECZYWISTOŚCI
Są ludzie, z którymi dobrze się podróżuje. Są tacy, z którymi dobrze się milczy. I są jeszcze ci najrzadsi – z którymi najlepiej komentuje się świat. To osobliwa umiejętność. Nie wymaga podobnych poglądów, zgodnych charakterów ani wspólnego życiorysu. Wystarczy podobna czułość na absurd. Albo na piękno. Najlepiej na jedno i drugie. Nie chodzi przecież o […]
NOC KUPAŁY. NAJDŁUŻSZY DZIEŃ, NAJKRÓTSZA NOC.
Jest taki dzień w roku, na który czekamy często nawet nieświadomie. Dzień, w którym słońce wspina się najwyżej nad horyzont, a noc staje się jedynie krótką przerwą pomiędzy dwoma porankami. Przesilenie letnie – pierwszy dzień astronomicznego lata – od pokoleń budziło w ludziach zachwyt, nadzieję i poczucie obfitości. W polskiej tradycji ten czas znany jest […]
KOT
Są miejsca, w których łatwo uwierzyć w magię.Islandia jest jednym z nich. Patrzę codziennie na krajobraz, który wydaje się nietknięty ludzką ręką. Ocean. Góry. Parująca ziemia. Skała. Mech. Wszystko surowe, pierwotne, jakby dopiero co zostało stworzone.Tak może wyglądać świat. Tak wygląda ziemia na krańcu świata – ziemia, która nie została oswojona. W samym centrum Reykjavíku […]
Hãpaya – doświadczenie na granicy intensywności
W tradycji Huni Kuin Hãpaya pozostaje doświadczeniem trudnym do uproszczenia – intensywnym, wymagającym i celowo niewygodnym. Nie pełni funkcji relaksacyjnej ani nie jest nastawiona na przyjemność, lecz na konfrontację: z ciałem, bólem i tym, co wewnętrznie zatrzymane. Ceremonia rozpoczyna się od przywołania ducha ptaka Txaná – istoty zdolnej naśladować wszystkie dźwięki dżungli. Nie jest to […]
STAŁOŚĆ
Przez lata życie było ruchem. Człowiek zaskakująco łatwo oswaja się z tymczasowością. Z myślą, że wszystko jest tylko na chwilę. Współczesny rytm życia wyraźnie temu sprzyja. Łatwiej wyjechać niż zostać. Łatwiej zmienić miejsce niż się w nim urządzić. Łatwiej zacząć od nowa niż coś kontynuować. Stałość coraz rzadziej kojarzy się z wolnością. Częściej z ograniczeniem. […]