Opowieści. Przechodzą z pokolenia na pokolenie. Budują nowych, zaglądają do starych, zabierają teraźniejszych do przeżycia wstecz. Nie zawsze kompletne. Nieoczywiste. Jedno życie sięga daleko poza własny czas. Pamięć opowieści przechodzi z jednych przez drugich. Doświadczają następni. W Prawieku i innych czasach czas przestaje być jeden. Tokarczuk rozdziela go pomiędzy ludzi, miejsca, rzeczy, zdarzenia. Prawiek trwa, […]
WEWNĘTRZNA DYNAMIKA
Mówi się, że czasy są dynamiczne. Zdanie wraca z taką regularnością, że dynamika zaczyna wyglądać nie na cechę konkretnego momentu, lecz na stały składnik każdej teraźniejszości. Dynamiczne były lata dziewięćdziesiąte. Dynamiczna była pierwsza dekada nowego wieku. Potem przyszły kryzysy, wojny, migracje, kolejne technologie. Każdy okres znajduje własne dowody na to, że właśnie teraz rzeczywistość przyspieszyła […]
SOLARIS
Hellissandur. Niewielka miejscowość położona na zachodnim krańcu półwyspu Snæfellsnes. Przez kilka sierpniowych dni właśnie tutaj przecinały się trasy ludzi przyjeżdżających z różnych stron świata. Powód był jeden. Całkowite zaćmienie Słońca. Światło. Zjawisk, które trudno zamknąć w jednej definicji. Jest jednocześnie źródłem energii, elementem organizującym życie i narzędziem, za pomocą którego odczytujemy przestrzeń. Reguluje funkcjonowanie ekosystemów, […]
JEDEN ROZDZIAŁ
W 2014 roku na obrzeżach Oslo posadzono tysiąc świerków. Za dziewięćdziesiąt kilka lat ich drewno stanie się papierem. Na tym papierze zostaną wydrukowane książki, które już istnieją. Projekt Future Library (Framtidsbiblioteket) zainicjowała w 2014 roku szkocka artystka Katie Paterson. Co roku jeden zaproszony pisarz przekazuje organizatorom niepublikowany rękopis. Tekst zostaje zamknięty w archiwum. Nie można […]
ŚLADY PAMIĘCI
Każdy z nas buduje własną opowieść. To ona nadaje sens chaotycznym wydarzeniom. Nie składamy się przecież z samych faktów, ale z tego, jak je pamiętamy. Psycholog Dan McAdams nazwał to tożsamością narracyjną. Zwrócił uwagę, że człowiek przez całe życie porządkuje doświadczenia w historię, która tłumaczy mu, kim jest. To nie pamięć wydarzeń buduje tożsamość, lecz […]
ŻYCIE JAKO EKSPERYMENT
Są książki, które przynoszą gotowe odpowiedzi, i takie, które uczą nas zadawać pytania. Istnieją jednak dzieła idące o krok dalej – domagają się, by sprawdzić, czy zapisane w nich idee potrafią przetrwać zderzenie z rzeczywistością. W tę rzadką kategorię wpisuje się Walden, czyli życie w lesie Henry’ego Davida Thoreau. Łatwo sprowadzić tę opowieść do romantycznego […]
MILCZENIE. TRAUMA, KTÓRA ODBIERA GŁOS, I CISZA, KTÓRA ŚWIADCZY O MĄDROŚCI
Nie każde milczenie jest tym samym. Jedna cisza rodzi się z lęku. Druga z dojrzałości. Z zewnątrz wyglądają identycznie. Wewnątrz są dwoma zupełnie różnymi światami. Człowiek rodzi się z głosem, zanim nauczy się posługiwać słowami. Pierwszy krzyk noworodka nie jest jedynie odruchem fizjologicznym. Jest sygnałem życia, wezwaniem drugiego człowieka i początkiem komunikacji. Od pierwszych chwil […]
NIENEGOCJOWALNE
Najtrudniejsze decyzje rzadko dotyczą wyboru między dobrem a złem. Znacznie częściej dotyczą ceny, jaką człowiek gotów jest zapłacić za pozostanie sobą. Od dziecka uczy się nas, że kompromis jest oznaką dojrzałości. I najczęściej tak właśnie jest. Bez kompromisu trudno zbudować rodzinę, przyjaźń, społeczeństwo czy państwo. Problem zaczyna się dopiero wtedy, gdy kompromis obejmuje to, co […]
MIĘDZY PAMIĘCIĄ A MOŻLIWOŚCIĄ
„Jak pięknie jest rano, gdy jeszcze nie wszystko się stało.” Poranek nie jest tylko godziną. Jest stanem. To jedyny moment, w którym świat jeszcze niczego od nas nie chce, a my jeszcze niczego nie zepsuliśmy. To dziwne, że najbardziej decydująca chwila doby jest jednocześnie tą najbardziej cichą. Zanim zadzwoni telefon. Zanim przeczytamy wiadomości. Zanim ktoś […]
KOMENTARZ DO RZECZYWISTOŚCI
Są ludzie, z którymi dobrze się podróżuje. Są tacy, z którymi dobrze się milczy. I są jeszcze ci najrzadsi – z którymi najlepiej komentuje się świat. To osobliwa umiejętność. Nie wymaga podobnych poglądów, zgodnych charakterów ani wspólnego życiorysu. Wystarczy podobna czułość na absurd. Albo na piękno. Najlepiej na jedno i drugie. Nie chodzi przecież o […]