Neti Neti (sanskryt: „nie to, nie to”) to starożytna metoda dochodzenia do prawdy o sobie poprzez eliminację wszystkiego, czym nie jesteśmy. Jest stosowana w filozofii adwajty wedanty jako narzędzie do rozpoznania naszej prawdziwej natury – czystej świadomości.
W świecie, gdzie utożsamiamy się z myślami, emocjami i ciałem, Neti Neti wskazuje inną drogę: zamiast szukać nowych definicji siebie, odrzucamy wszystko, co nietrwałe, aż pozostaje to, co niezmienne.
Proces negacji – Kim (nie) jesteśmy?
Podstawowa praktyka Neti Neti polega na zadawaniu sobie pytania: czy to jestem ja? I konsekwentnym eliminowaniu wszystkiego, co podlega zmianom.
Nie jestem ciałem – bo ciało starzeje się i przemija.
Nie jestem umysłem – bo myśli pojawiają się i znikają.
Nie jestem emocjami – bo są ulotne i zmienne.
Nie jestem rolami społecznymi – bo zmieniają się w różnych etapach życia.
Gdy usuniemy wszystko, co nietrwałe, pozostaje coś, czego nie można już odrzucić – czysta świadomość, świadek wszystkiego, co się wydarza.
Podobne idee można znaleźć w innych systemach filozoficznych:
Buddyzm – koncepcja Śunjaty (pustki) oraz Anatty (nie-ja) mówi o tym, że nie istnieje trwałe „ja”, a rzeczywistość jest poza wszelkimi definicjami.
Mistycyzm zachodni – święci chrześcijańscy i mistycy żydowscy również wskazują na Boga jako na „to, czego nie da się opisać”, co jest echem metody Neti Neti.
Wszystkie te tradycje wskazują na rzeczywistość, która nie jest obiektem ani koncepcją, ale stanem czystej obecności.
Czysta świadomość – cel i wolność
Niektórzy mogą obawiać się, że Neti Neti prowadzi do pustki. Jednak to, co pozostaje po odrzuceniu iluzji, nie jest brakiem, ale pełnią – przestrzenią, w której wszystko się wydarza, ale sama nie jest niczym ograniczona.
Czysta świadomość nie rodzi się i nie umiera. Nie zależy od umysłu ani świata zewnętrznego. Jest fundamentem istnienia, tłem, na którym rozgrywa się całe życie.
To odkrycie prowadzi do głębokiej wolności – jeśli nie jesteśmy myślami, emocjami czy ciałem, to żadne zmartwienie, lęk ani cierpienie nie mogą nas naprawdę dotknąć. Możemy obserwować życie bez przywiązania i lęku, będąc jedynie świadkami tego, co się wydarza.
Neti Neti to ścieżka odkrywania naszej prawdziwej natury poprzez eliminację tego, czym nie jesteśmy. Jest to nie tyle proces zdobywania wiedzy, co odsłaniania tego, co zawsze było obecne – czystej świadomości, wolnej od iluzji i ograniczeń.
Nie jest to filozofia, którą wystarczy zrozumieć intelektualnie – to praktyka prowadząca do doświadczenia, które zmienia sposób postrzegania siebie i świata.
