W relacjach międzyludzkich zdanie „wiem, co czujesz” bywa wypowiadane z najlepszymi intencjami – jako próba wsparcia, okazania empatii, a czasem jako sposób na budowanie więzi. Jednak z psychologicznego punktu widzenia, to stwierdzenie jest nie tylko problematyczne, ale może też w pewnych sytuacjach wywołać efekt odwrotny od zamierzonego. Profesor Bogdan de Barbaro, wybitny psychiatra i psychoterapeuta, w swoich wypowiedziach podkreśla, że tak naprawdę nigdy nie możemy „wiedzieć”, co czuje druga osoba. Co więcej, uzurpowanie sobie takiej wiedzy może ograniczać naszą zdolność do prawdziwego współodczuwania i zrozumienia.
Unikalność doświadczenia
Każdy człowiek jest niepowtarzalny, a jego emocje są kształtowane przez niezwykle złożoną mozaikę czynników: osobiste doświadczenia, historię życia, relacje rodzinne, wartości, kontekst kulturowy czy bieżącą sytuację. Nawet jeśli ktoś przeżywa sytuację, która z pozoru przypomina naszą własną – na przykład utratę bliskiej osoby, rozwód czy sukces zawodowy – to sposób, w jaki ta osoba interpretuje i odczuwa te wydarzenia, jest głęboko indywidualny.
Profesor de Barbaro zwraca uwagę na to, że próba „przełożenia” czyjegoś przeżycia na własne doświadczenia jest uproszczeniem, które ignoruje tę złożoność. Nie znamy pełnego kontekstu życia drugiej osoby – jej nadziei, obaw, lęków i znaczeń, które przypisuje wydarzeniom. Każda emocja jest zakorzeniona w unikalnej narracji, której my, jako obserwatorzy, nie jesteśmy w stanie w pełni poznać.
Empatia a współczucie
Często utożsamiamy empatię z próbą wczucia się w czyjeś przeżycia, czasami wręcz z „przejęciem” cudzych emocji. Jednak autentyczna empatia nie polega na wiedzeniu, co ktoś czuje, lecz na uznaniu, że tego nie wiemy. To akt pokory wobec niepoznawalności drugiego człowieka.
Współczucie, które odróżnia od empatii, jest natomiast zdolnością do towarzyszenia drugiej osobie w jej cierpieniu lub radości – bez udawania, że wiemy, jak się czuje. Współczucie opiera się na akceptacji faktu, że czyjeś przeżycia są jego własnymi i nienaruszalnymi.
Pułapki „wiem, co czujesz”
Choć wydaje się, że słowa „wiem, co czujesz” mają pocieszyć, mogą one zadziałać odwrotnie. Oto kilka powodów:
Minimalizac emocji drugiej osoby – Sugerowanie, że nasze doświadczenie jest tożsame z cudzym, może sprawiać wrażenie, że nie doceniamy wyjątkowości i głębi przeżyć drugiego człowieka.
Zablokowanie rozmowy – Jeśli mówimy, że „wiemy, co ktoś czuje”, odbieramy mu przestrzeń do opowiedzenia o swoich emocjach. Nasze założenie, że już „wiemy”, może skutkować zamknięciem się drugiej osoby.
Własna projekcja – Często, gdy twierdzimy, że „rozumiemy”, opieramy się na własnych doświadczeniach, a nie na rzeczywistej obserwacji drugiej osoby. To może prowadzić do mylnych wniosków i błędnych reakcji.
Jak naprawdę wspierać?
Co więc mówić i robić, by budować autentyczne relacje oparte na współodczuwaniu? Oto kilka wskazówek:
Słuchaj aktywnie – Zamiast „wiem, co czujesz”, zapytaj: „Chcesz mi o tym opowiedzieć?” albo „Co teraz czujesz?”.
Uznaj swoją niewiedzę – Pokora wobec cudzego świata emocji może być wyrażona w zdaniu: „Nie wiem, co czujesz, ale chcę spróbować to zrozumieć”.
Okazuj zainteresowanie – Możesz powiedzieć: „To, co mówisz, wydaje się bardzo trudne, ważne. Czy możesz powiedzieć mi więcej?”.
Bądź obecny – Czasami samo towarzyszenie, bez słów, jest największym darem.
Dlaczego to ważne?
Współczesny świat, pełen pośpiechu i uproszczonych komunikatów, często promuje powierzchowność w relacjach. Jednak prawdziwa bliskość i empatia wymagają cierpliwości, otwartości i akceptacji tego, że drugi człowiek jest dla nas tajemnicą. Jak wskazują psychoterapeuci akt „nie-wiedzenia” jest kluczowy, by budować relacje oparte na szacunku i autentyczności.
Nie musimy wiedzieć, co ktoś czuje, by być dla niego wsparciem. Wystarczy, że uznamy jego prawo do własnych emocji i pokażemy, że jesteśmy obok – gotowi słuchać, rozumieć i współodczuwać. To właśnie w tej prostocie kryje się prawdziwa głębia ludzkich relacji.
