W lipcu 1964 roku w Tokio ukazała się książka, której nakład wynosił zaledwie pięćset egzemplarzy. Nosiła tytuł Grapefruit, a jej autorką i wydawczynią była Yoko Ono. Zamiast opowiadań zawierała ponad sto pięćdziesiąt krótkich instrukcji, z których część wymagała działania, inne zaś można było wykonać wyłącznie w wyobraźni. W jednej z nich, zatytułowanej Cloud Piece i […]
PRZESTRZEŃ
Są przestrzenie, przez które przechodzimy, niemal ich nie zauważając. W innych zwalniamy bez wyraźnego powodu, zmieniamy drogę, patrzymy w górę, dotykamy ściany, siadamy na chwilę, choć nigdzie nie planowaliśmy zostać. Różnica nie zawsze tkwi w tym, co uznalibyśmy za piękne. Częściej w tym, czy otoczenie potrafi zatrzymać naszą uwagę. Miasto pokazuje to szczególnie wyraźnie. Skala […]
NASTĘPNI
Opowieści. Przechodzą z pokolenia na pokolenie. Budują nowych, zaglądają do starych, zabierają teraźniejszych do przeżycia wstecz. Nie zawsze kompletne. Nieoczywiste. Jedno życie sięga daleko poza własny czas. Pamięć opowieści przechodzi z jednych przez drugich. Doświadczają następni. W Prawieku i innych czasach czas przestaje być jeden. Tokarczuk rozdziela go pomiędzy ludzi, miejsca, rzeczy, zdarzenia. Prawiek trwa, […]
ŚLADY PAMIĘCI
Każdy z nas buduje własną opowieść. To ona nadaje sens chaotycznym wydarzeniom. Nie składamy się przecież z samych faktów, ale z tego, jak je pamiętamy. Psycholog Dan McAdams nazwał to tożsamością narracyjną. Zwrócił uwagę, że człowiek przez całe życie porządkuje doświadczenia w historię, która tłumaczy mu, kim jest. To nie pamięć wydarzeń buduje tożsamość, lecz […]
KOMENTARZ DO RZECZYWISTOŚCI
Są ludzie, z którymi dobrze się podróżuje. Są tacy, z którymi dobrze się milczy. I są jeszcze ci najrzadsi – z którymi najlepiej komentuje się świat. To osobliwa umiejętność. Nie wymaga podobnych poglądów, zgodnych charakterów ani wspólnego życiorysu. Wystarczy podobna czułość na absurd. Albo na piękno. Najlepiej na jedno i drugie. Nie chodzi przecież o […]
NOC KUPAŁY. NAJDŁUŻSZY DZIEŃ, NAJKRÓTSZA NOC.
Jest taki dzień w roku, na który czekamy często nawet nieświadomie. Dzień, w którym słońce wspina się najwyżej nad horyzont, a noc staje się jedynie krótką przerwą pomiędzy dwoma porankami. Przesilenie letnie – pierwszy dzień astronomicznego lata – od pokoleń budziło w ludziach zachwyt, nadzieję i poczucie obfitości. W polskiej tradycji ten czas znany jest […]
Hãpaya – doświadczenie na granicy intensywności
W tradycji Huni Kuin Hãpaya pozostaje doświadczeniem trudnym do uproszczenia – intensywnym, wymagającym i celowo niewygodnym. Nie pełni funkcji relaksacyjnej ani nie jest nastawiona na przyjemność, lecz na konfrontację: z ciałem, bólem i tym, co wewnętrznie zatrzymane. Ceremonia rozpoczyna się od przywołania ducha ptaka Txaná – istoty zdolnej naśladować wszystkie dźwięki dżungli. Nie jest to […]
GALERIA POTWORÓW
Człowiek od dawna marzy o wolności, lecz z niewiadomych powodów najchętniej oddaje ją przy pierwszej okazji. Wystarczy stanowczy ton, kilka pewnych zdań i mina kogoś, kto rzekomo wie lepiej. Własny osąd szybko schodzi wtedy na dalszy plan. Wielu żyje tak, jakby rozum był dodatkiem opcjonalnym, a instrukcja obsługi spoczywała w rękach otoczenia. Sąsiadka rozstrzyga, co […]
RELACJA DŹWIĘKU I PRZESTRZENI
Dźwięk nie ma kształtu, a jednak potrafimy go rozpoznać. Nie można go zobaczyć, ale można go odczuć – jako drganie, impuls, nacisk. Dociera do nas fizycznie, zanim nadamy mu znaczenie. Dopiero później nazywamy go muzyką. Nigdy nie istnieje w próżni. Zawsze jest związany z przestrzenią – rozchodzi się, odbija, zanika. Wnika w miejsce i natychmiast […]
Iluzja nieomylności. Między wiedzą a wiarą
„Nie będziesz miał cudzych bogów przede mną” – to zdanie, zapisane tysiące lat temu, okazuje się zaskakująco trafnym opisem współczesnej relacji człowieka z technologią. Potrzeba ostatecznego punktu odniesienia nie znika, lecz zmienia swoje formy, prowadząc do nieustannego tworzenia „bogów”, którym przypisywana jest władza rozstrzygania o prawdzie. Raz przybiera ona postać metafizyki, innym razem rozumu, dziś […]