Do Siglufjörður wjeżdża się przez tunele wycięte w górach północnej Islandii. Dopiero po wyjeździe z ostatniego otwiera się fiord – wąski, zamknięty stromymi zboczami, z miasteczkiem skupionym wokół portu. Trudno w pierwszej chwili uwierzyć, że to miejsce było kiedyś sercem islandzkiej gospodarki.
W pierwszej połowie XX wieku Siglufjörður nie było ciche. Żyło w rytmie połowu śledzia. Port nie zasypiał – dźwięk silników, stukot beczek, krzyk mew i głosy tysięcy ludzi pracujących dniem i nocą przy rozładunku, soleniu i pakowaniu ryb zlewały się w jeden ciągły szum. Śledź stał się dla Islandii tym, czym złoto dla Kalifornii. To tutaj, w tym wąskim fiordzie, biło serce miejsca nazywanego „Klondikem Atlantyku”.
A potem, pod koniec lat sześćdziesiątych, zasoby śledzia gwałtownie się załamały. Ławice zniknęły – nie same z siebie, tylko dlatego, że przez dekady łowiono je bez umiaru. Razem z nimi zniknął gwar, ruch, bogactwo. Zostały puste hale, zapach soli wrośnięty w deski i cisza tam, gdzie kiedyś nie było ani chwili spokoju.
To najbardziej uderzające w Siglufjörður: jak szybko miejsce zbudowane wokół jednego zasobu może stracić swój rytm – i jak wiele z tamtego okresu mimo wszystko zostaje. Dawne magazyny rybne stoją nadal przy nabrzeżu. Część z nich mieści dziś Muzeum Ery Śledzia. Między beczkami i archiwalnymi zdjęciami czuć, że historia tu nie przetrwała w słowach – przetrwała w drewnie, w zapachu, w samych ścianach.
Krajobrazu to załamanie nie dotknęło wcale. Góry nadal schodzą tu niemal pionowo do wody, a przy spokojnej powierzchni fiordu odbijają się w niej w całości. Zmienia się tylko światło – w ciągu kilku godzin potrafi przejść od głębokiej zieleni, przez granat, po chłodną, stalową szarość, żeby potem zatrzeć wszystkie kontury w nisko zawieszonej mgle. Jakby to góry, nie ludzie, dyktowały tu prawdziwy rytm czasu. Na drugim końcu miasteczka stoi kolejny ślad tamtej epoki – dawna fabryka rybna, w której działa dziś rodzinny browar Segull 67. Budynek nie został zamieniony w dekorację. Nadal pracuje, tylko inaczej. Kadzie fermentacyjne zajęły miejsce dawnego wyposażenia, a do warzenia używa się wody spływającej z okolicznych gór – twardej, zimnej, dokładnie takiej, jaką zna się tylko na północy. To niewielka zmiana w skali miasta, ale dobrze pokazuje, jak Siglufjörður poradziło sobie z tym, co zostawiła mu poprzednia epoka: nie zamknęło tego w gablotach, tylko znalazło temu nowe zastosowanie.
Spacerując po nabrzeżu, trudno oddzielić krajobraz od historii. Łodzie skrzypią przy pomoście, port wciąż jest portem – ale skala życia, które się w nim toczy, jest zupełnie inna niż pół wieku temu. I to jest chyba najmocniejsze wrażenie, z jakim wyjeżdża się z Siglufjörður: nie obraz miejsca zatrzymanego w przeszłości, ale miejsca, które przeszło przez gwałtowny wzrost i równie gwałtowny upadek, a potem po prostu nauczyło się żyć dalej.
Góry wciąż schodzą tu prosto do morza. Zmieniło się tylko to, co dzieje się pomiędzy nimi.
Jeśli ten artykuł był dla Ciebie wartościowy i chcesz, aby O Zmierzchu i Świcie mogło nadal publikować niezależne teksty, możesz wesprzeć Fundusz Rozwojowy Magazynu.
Więcej informacji znajdziesz na stronie O MAGAZYNIE .
Treści publikowane w magazynie „O Zmierzchu i Świcie” mają charakter edukacyjny i popularnonaukowy. Nie stanowią porady medycznej, psychologicznej ani dietetycznej i nie zastępują konsultacji z lekarzem lub innym wykwalifikowanym specjalistą.
